Totonak Kültürü: Eşsiz ve Büyüleyici Bir Halk

Totonak Kültürü

Totonak kültürü veya Totonec kültürü, çoğunlukla Veracruz ve kuzey Puebla’da yaşayan yerli Mezoamerikan Totonac halkı arasında var olan bir kültürdü.

Totonak kültürü Klasik (MS 300 ila 950 arası) ve Postklasik (MS 950 ila 1520 arası) kültürel dönemlerde ortaya çıkmıştır. Bugün Veracruz eyaletlerini ve Puebla’nın bir kısmını kapsayan bölgede, Meksika’da yaşayan yerli Mezoamerikan halkları tarafından benimsenmiştir.

Totonak Kültürü Nedir?

Adı “totonacatl” kelimesinin çoğuludur ve “Totonacapan bölgesinin sakinleri” anlamına gelmektedir. Bazı yazarlar “Totonaco” kelimesini “sıcak toprakların adamı” olarak yorumlamışlardır.

Totonak İmparatorluğu (Totonac) şiddete başvurmayan, anlaşmazlıkları barışçıl ve diplomatik yollarla çözen dostane bir kültürdü. Papantla, Cempoala ve El Tajín gibi Kolomb öncesi şehirlerin mimarisinde uygulanan sanatsal tezahürler bakımından oldukça başarılıdır. Bu üçü, “Üç Gönül” olarak bilinen bir kentler topluluğunu oluşturdu.

Totonak toplulukları, yıllar sonra yani 16. yüzyılda Amerika’ya gelen İspanyollar tarafından yerlerinden edilen Azteklerin egemenliği altına girmiştir.

Coğrafya

Totonacapan bölgesi büyük ölçüde sıcak ve nemli bir iklime sahipti. Mısır, manyok, kabak, fasulye ve biber gibi normal tarım ürünlerinin yanı sıra bölge sıvı kehribar ve pamuk üretimiyle de dikkat çekiyordu. Orta Meksika’da 1450 ile 1454 yılları arasında yaşanan feci kıtlık sırasında bile bölge güvenilir bir tarım merkezi olmaya devam etmiş, o dönemde pek çok Aztek geçimlerini sağlamak için mısır karşılığında kendilerini ya da akrabalarını Totonaklara köle olarak satmak zorunda kalmıştır.

Evler genellikle sazdan yapılmaydı ve üzerlerinde bir sundurma vardı. Dikdörtgen şeklinde inşa edilmişlerdi.

Doğal Sit Alanları

Totonaca bölgesinde Costa Esmeralda‘nın pastoral güzelliği ve Bobos Nehri‘nin engebeli yapısı diğer tüm doğal cazibe merkezlerinin üzerinde yer almaktadır. İlkinde, yarı saydam yeşil sulardan oluşan bir denize karşı kesilmiş 20 kilometrelik kum bizi bekliyor, adı da buradan geliyor. İkincisinde, Meksika’nın en yüksek tepelerinden yokuş aşağı inen bir geçit, şelale ve taş manzarası, Nautla‘ya akana kadar verimli tropikal bitki örtüsü – ve birkaç arkeolojik kalıntı – arasından kıvrılıyor.

El Tajín'deki Kalıntılar
El Tajín’deki Kalıntılar

Totonak Kültürünün Önemi

Totonak kültürü, Veracruz eyaletinin kıyı bölgesinde ve Puebla‘nın dağlık bölgelerinde, üç şehirden oluşan ve “Üç Gönül” olarak adlandırılan görkemli bir kentsel yerleşim sayesinde gelişmiştir:

  • El Tajin: Totonak kültürünün başkentiydi ve Cazones ile Tecolutla Nehirleri arasındaki bölgeyi kapsıyordu. Başlıca mimari eserleri Grupo del Arroyo, Nişler Piramidi, Mavi Tapınak ve kuzey ve güneydeki oyun sahalarıydı.
  • Papantla: El Tajin’in etrafına kadar uzanıyordu. Adı “Gürültülü Kuşların Şehri” anlamına gelmektedir. Nuestra Señora de la Asunción Kilisesi, Volador Anıtı ve Cristo Rey şapelinin mimari eserleriyle dikkat çekmektedir.
  • Cempoala: Meksika Körfezi ve Actopan Nehri yakınlarındaki kıyı ovasına yayılmıştır. Tarım alanlarını besleyen çok sayıda sulama kanalı vardı. Mimari eserleri arasında el Sol, el Mayor, Chimeneas ve Haç tapınaklarının yanı sıra Moctezuma’nın sarayı da bulunmaktadır.

Totonak Kültürünün Özellikleri

Totonak kültürü iki sosyo-politik sınıftan oluşuyordu:

  • Soylular: Ekonomiyi ve dini kontrol etmekten sorumluydular. Bu grup cacique (yöneten), rahipler (tanrılara törensel tapınmayı yöneten, astronomi bilgisine sahip ve insan kurbanlarını yöneten) ve en zengin toprak sahiplerinden oluşuyordu.
  • Halk: Tarımsal üretim, el sanatları, balıkçılık ve duvar işçiliğinin yanı sıra soyluların topraklarında ve tapınaklarda hizmetkâr olarak çalışıyorlardı. Bu grup nüfusun çoğunluğunu oluşturuyordu.

Totonak kültürünün ekonomisi tarıma (biber, domates, mısır, kakao ve pamuk), ticarete (ürünlerini satmak için şehirlerin gelişmesine izin veren) ve ürün ile hizmetlerin pazarlanmasına dayanıyordu.

Totonak kültürünün ulaştığı ekonomik gücün büyüklüğü, özenle dekore edilmiş piramitler, anıtlar, evler ve saraylarla kanıtlanmıştır.

Totonak (Totanaca) kültürünün sanatı çömlekçilik, el sanatları ve heykeltıraşlıkta (gülen yüzlerin kullanımıyla karakterize edilen) kendini göstermiştir. Ayrıca oyma kabartma sanatıyla da olağanüstü bir mimari geliştirmişlerdir.

Totonak kültürü, bir “astronomik takvim” işlevi gören Nişler Piramidi‘nin konumu örneğinde olduğu gibi, anıtların inşasını etkileyen önemli bir astronomi bilgisi kazandırmıştır.

Totonakların Geleneksel Kıyafetleri

Totonakların Geleneksel Kıyafetleri
Totonakların Geleneksel Kıyafetleri

Totonak kadınları usta dokumacılar ve nakışçılardı. Gösterişli giyinirler ve saçlarını örerlerdi. Bernardino de Sahagún, kadınların görünüşlerinin her yönüyle çok zarif olduğunu; etek giydiklerini, soylular için nakış işlediklerini ve göğüslerini örten üçgen şeklinde küçük bir panço giydiklerini söylemiştir. Soylu kadınlar deniz kabuğu ve yeşim taşından kolyeler ve küpeler takar, yüzlerini genellikle kırmızı boyayla boyarlardı. Benzer şekilde soylu erkekler de çok renkli pelerinler, peştamallar, kolyeler, bilezikler, bezotlar ve değerli Quetzal’ın tüylerinden yapılmış eşyalarla kendilerini süslerlerdi.

Totonakların Yemekleri

Geniş alanlarda mısır yetiştirmelerine rağmen, bu yiyecek onların beslenmesinin önemli bir parçasını oluşturmuyordu. Sapotes ya da mamey, guava, papaya, muz ve avokado gibi meyveleri daha büyük oranda tüketiyorlardı. Totonak erkekleri köpekbalıkları, kaplumbağalar, geyikler, armadillolar, keseli sıçanlar ve kurbağaları avlayıp balık tutarlardı. Totonak kadınları hindi ve köpek yetiştirirdi. Köylülerin yanı sıra soylular da sabahları mısır lapası yiyordu. Öğle yemeği günün ana yemeğiydi ve manioc ile fasulye yahnisi ya da soylular için zengin bir et sosundan oluşuyordu.

Totonak Kültüründe Din

Totonak Kültüründe Din
Totonak Kültüründe Din – Bir insan kurbanının kabartması.

Totonak kültürünün dini, Mezoamerika medeniyetlerinin geri kalanıyla karşılaştırıldığında, anaerkil anlayış (yani miras haklarını aktaran kişi kadındı) gibi bazı zıt yönlere sahipti.

Tanrıçaların insanların ruhlarını yarattığına inanıyorlardı ve Centéotl‘u Mısır Tanrıçası olarak kabul ediyorlardı. Aynı zamanda çok tanrılıydılar ve tıpkı diğer kültürlerde olduğu gibi tanrıları Tlaloc, Quetzalcoatl, Xipototex ve Xochipilli‘ye tapıyorlardı.

Günümüz Totonaklarının çoğu Roma Katoliğidir. Bununla birlikte Hristiyan uygulamaları genellikle geleneksel dinlerinin kalıntılarıyla karışmaktadır; bunun en önemli örneği, çeşitli tohumların toprak ve kümes hayvanlarının kanıyla karıştırılarak ekim alanlarına serpildiği eski bir kurban ayininin yaşatılması geleneğidir.

Totonak Kültürünün Sunduğu Katkılar

Bazı araştırmacılar gerçek kökeninden şüphe duysa da Totonaca kültürünün ana katkısı vanilya bitkisiyle ilgilidir.

Totonacapan bölgesinde, antiseptik veya dezenfektan görevi gördüğü için en önemlilerinden biri tıbbi olmak üzere çeşitli amaçlarla yaygın olarak kullanılmıştır. Günümüzde tatlılara lezzet ve aroma vermek için vazgeçilmez bir baharattır.

Dilleri

Bir diğer önemli katkı ise dildir. Purepecha ve Totonac, Meksika’nın kendi topraklarına özgü olarak kabul ettiği iki dildir.

Totonac ve Tepehua olarak bilinen diller izole bir dil ailesi oluşturur. Yani diğer dillerle veya dil aileleriyle ilişkili oldukları bilinmemektedir. Avrupalılar tarafından Totonacanın ilk gramer ve sözcük tanımları (ne yazık ki bugün kayıp), Nahuatl ve Huastecan dillerinin ilk tanımlarını da yazan Fray Andrés de Olmos tarafından yapılmıştır.

21. yüzyılda Totonac dili, karmaşıklığı ve zor çevirisi nedeniyle Amerika Birleşik Devletleri tarafından askeri amaçlarla kullanılmıştır.

Kaynakça:

Bu gönderiyi derecelendirmek için tıklayın!
[Toplam: 0 Ortalama: 0]
E-bültene Abone Ol Merak etmeyin. Spam yapmayacağız.

Yazar

Başkent Üniversitesi İlk ve Acil Yardım bölümü mezunuyum. Her gün yeni bir şeyler öğrenmeyi seviyorum. Zamanımı tarih, bilim ve daha pek çok konuda çalışarak ve okuyarak geçiriyorum.

İlgili Yazılar

Kayıt Ol

Zaten üye misiniz? Giriş Yap

Giriş Yap

Henüz üyeliğiniz yok mu? Kayıt Ol

close

Abone Ol