Faşist Devletin Özellikleri ve Sonuçları Nelerdir?

Faşizmin Özellikleri

Faşizm, Birinci Dünya Savaşı’nın sona ermesinin ardından Benito Mussolini yönetimindeki İtalya’da doğmuş olan siyasi ve toplumsal bir harekettir. Bu, doktrini (ve diğer ülkelerde geliştirilen benzer doktrinler) faşist olarak adlandırılan totaliter ve milliyetçi bir harekettir.

Çoğu insanın aklına faşizm denince Adolf Hitler ve Nazi Almanyası gelir. Ancak faşizm, Hitler’den çok daha önce var olan bir siyasi ideolojidir. Faşist devletin özelliklerine bir göz atalım ve tarihi nasıl etkilediğini görelim.

Faşizm Nedir?

Faşizm, Birinci Dünya Savaşı’nın sona ermesinin ardından Benito Mussolini yönetimindeki İtalya’da doğmuş olan siyasi ve toplumsal bir harekettir. Bu, doktrini (ve diğer ülkelerde geliştirilen benzer doktrinler) faşist olarak adlandırılan totaliter ve milliyetçi bir harekettir.

İsmini Roma’nın sembolü olan fascio littorio’dan alan faşizm, 23 Mart 1919’da Milano’daki Piazza San Sepolcro’da doğdu. Benito Mussolini iktidara gelmeden üç yıl önce, ünlü Roma Yürüyüşü’nün ardından Fasci Italiani di Combattimento’yu kurdu. Başlangıçtaki programı çok radikal, ruhban karşıtı ve cumhuriyetçiydi; İtalyan toplumunun en muhafazakar kesimlerine hitap etmek zorunda kaldığı gerici doktrinden hala çok uzaktı.

Birinci Dünya Savaşı’nın (1914-1918) bir ürünü olarak faşizm; ekonomik kriz, liberal devletin siyasi istikrarsızlığı ve toplumsal huzursuzluk bağlamında ortaya çıkmıştır. İtalyan Faşist rejimi ve Alman Üçüncü Reich’ı kavramın başlıca tarihsel tezahürleri olsa da, İspanya’daki Francisco Franco ve Portekiz’deki Antonio Salazar gibi diktatörlükler de Faşist unsurları ve sembolleri bünyelerinde barındırmışlardır.

Faşizm Kelimesinin Anlamı

Faşizm Kelimesinin Anlamı
Faşist Devletin Özellikleri

Faşizm ismi Latince “demet” anlamına gelen fasces‘den gelmektedir. Bir balta başının etrafına bağlanmış çubuklardan oluşan ve “hükümdarın gücünü” ifade eden eski bir Etrüsk sembolüne atıfta bulunmaktadır. Mussolini ordusuna hitap etmek için fasce adını kullandı.

Faşizmin Kökeni

Faşizmin kökeni, filozof Friedrich Nietzsche’nin fikirlerinden büyük ölçüde etkilenmiş bir yazar olan Gabriele D’Annunzio adlı bir İtalyan şaire dayanmaktadır. Aşırı milliyetçi fikirlerini daha da güçlendirdiği I. Dünya Savaşı sırasında da askerlik yapmıştır.

Birinci Dünya Savaşı’nın sonunda, galip devletler (Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere, Fransa ve İtalya) fethedilen toprakları paylaştı. Ancak İtalya hakkı olduğunu toprakları alamadığını düşündü. D’Annunzio bu duruma isyan etti ve 2.000 askerden oluşan bir orduyla, zaten çok sayıda İtalyan’ın yaşadığı Fiume (şimdiki Hırvatistan) şehrini ele geçirdi.

D’Annunzio, 1920’de sendikacı Alceste d’Ambris ile birlikte Carnaro Tüzüğü adında bir anayasa yazdı ve Fiume’de demokrasiyi göz ardı ederek kendisine özel yetkiler atfettiği özel bir rejim kurdu. Rejimi eleştiren ya da rejime karşı çıkan herkese baskı ve işkence yapmakla görevli kara gömlekli askerlerden oluşan bir grup kurdu.

Faşizm ile Yönetilen Ülkeler

Faşizm, toplumun tüm yönleri üzerinde kontrol uygulayan güçlü bir merkezi hükümeti savunan siyasi felsefedir. Faşizm genellikle bir kukla olarak görülen güçlü bir lider ve ulusal gurur ile zafere olan inancı içerir.

Birçok ülke tarihlerinin bir döneminde faşist hükümetler tarafından yönetilmiştir. Nazi Almanya’sı, Mussolini’nin İtalya’sı ve Franco’nun İspanya’sı bazı önemli örneklerdir.

Faşist hükümetler genellikle ulusal kriz dönemlerinde, insanların suçlayacak birilerini aradığı zamanlarda iktidara geldi. Bu durum genellikle Yahudiler, çingeneler ve eşcinseller gibi azınlık gruplarının günah keçisi ilan edilmesine yol açmıştır.

Faşist rejimler tipik olarak geleneksel değerlere dönüşü ve modernitenin reddini teşvik eder. Ayrıca son derece militarist olma eğilimindedirler ve genellikle saldırgan dış politikalar izlerler.

Faşizm tartışmalı bir siyasi felsefedir ve doğası gereği tehlikeli ve baskıcı olduğunu savunan pek çok kişi vardır. Bununla birlikte, doğru şekilde kullanıldığında faşizmin olumlu bir güç olabileceğini savunanlar da vardır.

Benito Mussolini
Benito Mussolini – Faşist Devletin Özellikleri

Faşizmin Kurucusu – Benito Mussolini

Buna paralel olarak, Ulusal Faşist Parti lideri Benito Mussolini de giderek daha fazla güç kazanıyordu. Mussolini, İtalya’nın savaştan sonra elde ettiği az sayıdaki kazanımla ilgili toplumsal huzursuzluktan yararlandı ve İtalya’nın tüm sorunlarının sorumlusu olarak sosyalizmi ve komünizmi suçladı. Kara Gömlekliler olarak da adlandırılan, baskı ve işkence uygulayan bir askeri orduyla onlara saldırdı. İktidara geldikten sonra Mussolini, D’Annunzio’nun Fiume’de aldığı birçok fikir aldı.

Adolf Hitler

1933 yılında Adolf Hitler Almanya’da iktidarı ele geçirdi ve üstün kabul ettiği Ari ırkına mensup olmayan herkese karşı güçlü bir ırkçı gündemle faşist bir vizyon benimsedi. Hitler, Yahudiler’in yanı sıra çingenelere, eşcinsellere ve akıl hastalarına da karşıydı. Nasyonal Sosyalist partiyi kurdu ama bunun adında da bulunan sosyalist ideolojilerle hiçbir ilgisi yoktu.

Francisco Franco

1936 yılında İspanyol askeri diktatör Francisco Franco İspanya’da bir darbe düzenledi. Ancak darbe başkentte başarısız oldu ve Cumhuriyetçiler ile devrimciler arasında iki yıldan fazla süren silahlı bir iç savaşa yol açtı. 1939’da Franco güçlü bir askeri destekle zafer kazandı.

Belirli tarihsel olayların ötesinde, tarihçiler ve siyaset bilimciler arasında faşizmin kökenleri konusunda bazı anlaşmazlıklar olmuştur. Bazıları onu Fransız Devrimi’ndeki Jakobenlerle ideolojik bağları olan bir toplumsal hareket olarak görürken, diğerleri Aydınlanma ideallerine karşı 19. yüzyıldaki bir tepkiden esinlenen aşırı bir muhafazakarlık biçimi olarak görmektedir.

Faşist Devletin Özellikleri Nelerdir?

Faşizmin Özellikleri Nelerdir?
Faşist Devletin Özellikleri Nelerdir?

Faşist devletin özellikleri şunlardır:

  • Devlet iktidarının tüm kollarını, astlarından mutlak itaat talep eden yüce bir liderde toplar. Bu lider (İtalya’da Duce, Almanya’da Führer, Romanya’da Conducator olarak adlandırılır) yanılmaz olarak kabul edilir, böylece hiç kimse onun kararlarını sorgulayamaz.
  • Demokratik sistemi reddeder. Seçilmiş partinin siyasi hayatta yasal olarak hareket etme ve devlet görevinde bulunma hakkına sahip tek parti olduğunu ilan eder. Tek bir partinin toplumun çıkarlarını bir bütün olarak temsil ettiği iddiası faşizmi totaliter bir hareket haline getirmiştir.
  • Faşist rejimde muhalefet düşünülemez. Belli bir grupta olduğu gibi muhalif partiler baskı altına alınır ya da sürgüne zorlanır.
  • Ekonomik kalkınma için gerekli hammaddelerin temin edilmesini sağlayacak bir yaşam alanı arayışıyla komşu ülkelerin fethini teşvik eden yayılmacı politikaları destekler.
Faşizmin Özellikleri
Faşist Devletin Özellikleri
  • Devletin ideallerini savunmak ve hem iç hem de dış düşmanlarla savaşmak için hazırlıklı olunması gerektiğini bildirerek silahlı kuvvetlerin gelişimine öncelik verir.
  • Birey ya da sınıf çıkarları yerine korporatizm fikrini yücelten bir ideolojiye sahip olması faşist devletin özellikleri arasında yer alır.
  • Halkın desteğini kazanmak için medyayı manipüle eder. Film, radyo, gazete ve televizyon propagandası, faşizmin halkı geçmişte kaybedilen toprakları geri almak, komünizmin yayılmasını durdurmak veya ulusal toprakları genişletmek gibi belirli hedefler etrafında birleştirecek bir ideoloji yaratma stratejisinde temel bir rol oynamıştır.
  • Eğitimi, faşist ideoloji fikirlerini yüceltecek şekilde kontrol etmesi faşist devletin özellikleri arasındadır.

Faşizm Neyi Savunur?

Faşizm, güçlü bir merkezi hükümeti, ekonomi üzerinde sıkı kontrolleri ve sınırlı sivil özgürlükleri savunan siyasi bir ideolojidir. Faşistler bir ulusun, halkı birleştiğinde ve kontrol edildiğinde güçlü olduğuna inanırlar. Ayrıca hükümetin ekonomi üzerinde tam kontrole sahip olması ve işletmelerin özel kâr için değil devlet yararına işletilmesi gerektiğine inanırlar. Faşistler tipik olarak demokrasiye ve bireysel haklara karşıdır ve hedeflerine ulaşmak için genellikle şiddet ve gözdağı kullanırlar.

Faşizmin Sonuçları

Faşist rejimler arkalarında bir dizi ciddi sonuç bırakmıştır. En önemlileri arasında şunları sayabiliriz:

  • Liberal ve demokratik kurumsallığın yok edilmesi: Faşist liderler, görev süreleri boyunca liberal ve demokratik kurumları tamamen ortadan kaldırmış ve gerici ile muhafazakâr bir ideolojiyi teşvik etmişlerdir.
  • Siyasi ve sivil özgürlüklerin sonu: Faşist rejimler özellikle belirli etnik gruplar için sivil ve siyasi özgürlükleri tamamen kısıtlanmıştır.
  • İkinci Dünya Savaşı: Almanya ve İtalya’nın şiddetlenen milliyetçiliği ve liderlerinin emperyalist hevesleri, milyonlarca insanın ölümüne ve Avrupa ekonomisinin çökmesine neden olan İkinci Dünya Savaşı’nın patlak vermesine yol açtı.

Faşizm ve Komünizm Arasındaki Fark

Faşizm ve Komünizmin değerleri, ideolojileri ve amaçları çok farklıdır. Ancak uygulamada her ikisi de tek parti sistemini desteklemekte ve çoğulculuk ile liberalizm karşıtıdır. Faşizmin ne olduğunu daha iyi anlamak için komünizmle arasındaki üç farka değineceğiz.

  • İdeolojik söylemi açısından: Faşizm, düzenin garantörü olarak gördüğü geleneğin ve ulusun kurucu mitlerine başvurur. Komünizm yeni bir toplum ve yeni bir insan yaratmak ister. Bu nedenle kendisini bir devrim hareketi olarak görür.
  • Kapsamı açısından: Faşizm aşırı milliyetçi bir harekettir ve hangi sosyal sınıfa mensup olursa olsun tüm milleti ulusu kurtarmaya çağırır. Öte yandan komünizm, Marksist sınıf anlayışı ilkesine dayanır ve bu nedenle enternasyonalisttir.
  • İktidar hiyerarşisine açısından: Faşizm yukarıdan aşağıya dikey hiyerarşiyi açıkça savunur. Emir komuta karizmatik liderden gelir. Komünizmde iktidar, teoride proletaryanın çıkarlarını (sendikalar, kooperatifler, komünal konseyler, vs.) savunan iktidar partisinde merkezileşmiştir.

Faşizm ve Nazizm

İtalyan Faşizmi ve Alman Nazizmi, 1929’daki acımasız ekonomik krizden (“Büyük Buhran”) ve bu krizin, Birinci Dünya Savaşı’ndan yeni çıkmış ve geleceğin diktatörleri Benito Mussolini ve Adolf Hitler’in liderliğinde kışkırtılmış halklarında yarattığı memnuniyetsizlikten doğan kardeş hareketlerdi.

Her iki lider de siyasi gücü elde ettiler ve toplumu istedikleri gibi yeniden düzenlediler. Vatandaşları militer düzene soktular ve azınlıkların, özellikle de Yahudilerin haklarını baltaladılar. Faşist söylemde, özellikle de Alman söyleminde, bu azınlıklar daha güçlü halklara büyümek ve gelişmek için yeterli “yaşam alanı” (Hitler’in kendi sözleriyle Lebensraum) sağlamak amacıyla yok edilmeye veya köleleştirilmeye mahkum “aşağı ırklar” olarak görülüyordu.

Faşizm ve Nazizim
Solda Benito Mussolini ve Sağda Adolf Hitler – Faşist Devletin Özellikleri

Darwinizm’in bir tür sosyal çarpıtması olan bu fikirler, onları Doğu Avrupa uluslarını fethetmeye ve toplama ve imha kampları inşa etmeye yöneltti. Birlikte İkinci Dünya Savaşı’nda Fransa, İngiltere ve ABD’den oluşan Müttefik güçlere ve yeni kurulan Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’ne karşı savaştılar.

Ne faşizm ne de Nazizm savaştan sağ çıkabilmiştir. İtalya 1943’te Sicilya’nın işgal edilmesiyle baskı altına alındı. İtalyan Kralı, Müttefik kuvvetlerle ateşkes imzalamak için Mussolini’nin tutuklanmasını emretti. Bu durum Nazi Almanya’sını bir kurtarma operasyonuyla İtalya’yı işgal etmeye zorladı ve ülkenin kuzeyinde Nazi kuklası bir devlet olan İtalyan Sosyal Cumhuriyeti kuruldu.

1945 yılında bu faşist cumhuriyet Müttefikler tarafından işgal edildi ve Mussolini, metresi Clara Petacci ve rejiminin diğer liderleriyle birlikte İsviçre sınırını geçerek kaçmaya çalıştı. Ancak yolda, İtalyan komünist partizanlardan oluşan bir devriye onları tanıdı ve tutukladı. Milano’ya götürüldüler ve orada alenen idam edildiler.

Nazi rejimi ise yaşam alanı verdiği toprakları işgal etme ve kominizmi yok etme fikri ile yok oldu. Nisan 1945’te Kızıl Ordu, Hitler’in Reich Şansölyeliği yakınındaki sığınağında saklandığı Berlin’e girdi. Orada diktatör ve metresi Eva Braun intihar etti. Cesetleri Almanya’nın tamamen yenilip teslim olmasından saatler önce yakılmıştı.

Yakın Geçmişte ve Günümüzde Faşizm

Neo Nazizim
Faşist Devletin Özellikleri

Sık sık Neo-Faşizm ya da Neo-Nazizm adı altında faşizmin yeniden canlanmasından söz ediliyor. 1980’lerde ve 1990’larda ortaya çıkan birçok Avrupalı hareket bu ideolojiyi benimsemiş ve sokak şiddeti ile ırkçı milliyetçiliğe yönelik bir eğilim sergilemiştir. Ancak, ülkelerinin siyasi manzarasında o kadar da önemli bir rol oynamadılar.

21’inci yüzyılın başında Avusturya, Fransa ve Macaristan gibi orta ve doğu Avrupa ülkelerinde çeşitli aşırı sağ partiler ortaya çıktı. Bazı durumlarda seçimler yoluyla iktidarı kazanmayı başardılar. Ancak bunların hiçbiri gerçekte faşist usullerin yeniden canlandırılması değil, aynı aşırı milliyetçi ve yabancı düşmanı duyguların özelliklerini paylaşan çok daha ılımlı versiyonlarıydı.

Faşizmin amacı nedir?

Faşizmin amacı, karizmatik bir liderin komutası altında anavatan, düzen ve gelenek ilkelerine dayanan kurumsal bir toplum fikrine sahip çıkmaktır. Bu ideoloji 20. yüzyılın ilk yarısında muazzam bir siyasi etkiye sahip olmuş ve İtalya ile Almanya gibi ülkelerde bir rejim hâline gelmiştir.

Faşizmin kurucusu kimdir?

İtalyan diktatör Benito Mussolini’dir.

Kaynakça:

Faşist Devletin Özellikleri ve Sonuçları adlı yazımıza benzer olarak Kısaca Marksizm Nedir? yazımıza da göz atabilirsiniz.

Bu gönderiyi derecelendirmek için tıklayın!
[Toplam: 1 Ortalama: 5]
E-bültene Abone Ol Merak etmeyin. Spam yapmayacağız.

Yazar

Başkent Üniversitesi İlk ve Acil Yardım bölümü mezunuyum. Her gün yeni bir şeyler öğrenmeyi seviyorum. Zamanımı tarih, bilim ve daha pek çok konuda çalışarak ve okuyarak geçiriyorum.

İlgili Yazılar

Kayıt Ol

Zaten üye misiniz? Giriş Yap

Giriş Yap

Henüz üyeliğiniz yok mu? Kayıt Ol

close

Abone Ol